Jumat, 15 Februari 2013

CERKAK: Ing Pesisir Wayah Sore

Alun segara kidul pancen ngedap-edapi. Jumlegure banget rinasa saengga ngremukake swasana ati.   Wiwitane kabar saka sabrang nalika kadang-kadang kita sing pating jlerit memelas ilang kesapu ombak tsunami. Ya amarga saka kabar tsunami kuwi pikirane saiki tansaya kaco, ora jenjem.
Pikiran nglambrang sansaya mbabra nalika wong-wong saomah ndadekake dheweke minangka paran pitakonan. Dudu jawaban sing kudu dipikir nanging kepriye carane nakyinake jawaban sing pancen angel tenan. Malah dheweke kerep muring-muring marang jawabane dhewe.
Kabeh  jawaban iku satemene ya mung kanggo nyenengake wong-wong kuwi, geneya aku kudu ngomong jujur yen wong-wong kuwi ora nate gelem percaya lan marem marang jawabanku?
Ngono atine kandha kaya-kaya nyalahake awake dhewe. Mula kanggo sumingkir saka pitakonan-pitakonan konyol kuwi dheweke kerep ngesok rasa sumpeke marang pesisir ing wayah sore. Manuk-manuk camar dolanan ombak sandhuwure segara kang sedhela-sedhela mabur mudhuk-mandhuwur ora bisa nglipur dheweke saka rasa goreh.
Malah dheweke nggusah manuk-manuk mau kanthi disawat nganggo gesik. Pancen aneh manawa manuk kang ora ngerti kenthang-kimpule melu-melu disalahke. Kamangka bisa wae mbok manawa camar-camar kuwi satemene ngerti marang apa kang lagi dirasakake. Saora-orane sekarep gawe lelipur. Ananging sajake dheweke ora rumangsa kelipur. Malah kaya-kaya manuk-manuk mau nggeguyu dheweke. Pancene  ing wektu kuwi pikirane lagi goreh ora bisa nampa kahanan kanthi wening, malah kepara nggedheke rasa cubriya lan  emosi-emosi.
Ndhewe ing papan sepi katone pas kanggo dheweke. Jroning meneng dheweke bisa ngrangke umpama-umpama kang ora bisa ditampa dening pikirane wong waras. Apa dheweke saiki wis edan? Nanging, yen ora gemblung geneya dheweke kok golek jawaban ing pesisir? Ananging yen wis kepara edan, geneya dheweke isih duwe pengarepan? Najan pengarep-arep mau mbuh ora genah dununge.
Dheweke isih setya mecaki dawaning pesisir kanthi rasa ati kang ora bisa digambarake. Rasa sumpeg lan judheg campur dadi siji ngrajam ngudhet-udhet pikiran sehat. Apa dheweke bakal nemu jawaban kang bisa maremake? Mung wektu kang bakalan njawab.
Ing wektu-wektu kepungkur, dheweke kerep ngentekake wektu ing pesisir sinambi nyawang langit sing sulak abang karo calon bojone. Calon bojo? Ya, bisa diarani ngono awit nyatane dheweke karo Yan klakon tunangan. Najan sasuwene kuwi ora nate ana rasa istimewa sing mlebu ing atine.
Awit dheweke ora  prenah duwe pikiran apamaneh duwe pengarep-arep dadi bojone wong kang sasuwene iki wis dianggep kaya dene kadang tuwa. Ora ana rasa jroning ati kajaba: kadang!
Nanging, nalika krungu kabar manawa tanah Aceh banjir bandhang marga disapu gelombang tsunami kang newasake atusan ewon manungsa, kabeh kenangan ing pesisir iku malih dadi  rasa nelangsa kang banget nabet ati. Antarane rasa salah lan kangen dadi nyawiji. Antarane pengarep-arep lan kenangan dina-dina kepungkur rinonce kekembangan kang ngambarake rasa kangen.
Sauntara kuwi wis suwe dheweke nyoba ngubungi mawa handphone (HP). Nanging, ora ana jawaban saka sebrang. Keluarga lan sanak-kadange sansaya mojokake jroning swasana kang salah. Sikepe kang sasuwene iki sajak lelewa dianggep minangka kebeneran manawa Yan calon bojone katut dadi korban ing Aceh. Pancene pandakwa sing banget keladuk. Jroning kahanan kang kaya mangkono ora ana pilihan kajaba ngesok marang pesisir kang ninggalake kenangan, kaya sing dilakoni ing wektu sore iki.
”Rungokna ombak, wong-wong saomah wis ora mrecayani aku. Kabeh wis nganggep aku mutusake sesambungan karo Mas Yan. Tenan, sasuwene iki aku wis kerep nyoba ngubungi Mas Yan. Nanging saben-saben dak telpon, mung veronica sing njawab”.
Sore iki mbuh sing kaping pira wis ora ketung maneh. Swasana meh padha. Ing sandhuwure segara manuk-manuk camar isih ngiteri langit. Ombaking segara kidul sing sagunung-gunung kaya-kaya arep nguntal dheweke. Jan-jane dheweke duwe pengarep-arep supaya disaut dening glombang iku. Nanging, dudu  nglalu. Dheweke kepengin ketemu karo Yan lantaran ombak mau. Manawa Gusti pancen ngarepake dalan kuwi, mula tekoa he ombak gedhe, ngono atine kandha.
Katone iki mujudage keputusan pungkasan. Dheweke wis ora pengin bali mulih. Dheweke bakal ngenteni kabar saka calon bojone. Dheweke rumangsa salah marang wong lanang iku. Sasuwene iki ora tau nggateke kawigatene. Sasuwene iki mung nganggep sedulur marang dheweke. Nanging kabeh rasa mau saiki malik satus wulung puluh drajat. Rasa sepa kang ngukuhi jroning atine, saiki mleleh dadi rasa kangen lan kebak ing penganti-anti.
Ananging rasa kangen mau kanggo sapa? Kabeh wong wis ngerti menawa tanah Aceh wis ora wujud maneh? Kamangka nalika kedadeyan glombang tsunami kuwi Yan lagi tugas ing kono.  Wiwit kuwi ora ana komunikasi. Lan kabeh mau wis lumaku luwih saka sesasi. Dheweke nyoba golek jawaban ing pesisir segara kidul. Apa ana gegambaran kang bisa gawe pepadhang? Apa ana tipak-tipak kang bisa nuntun lakune amrih bisa ketemu marang calon bojone?
Dheweke lungkrah. Semonoa sikile tetep jumangkah. Saiki lakune ora mung ana sapinggire pesisir. Wis sawates dhengkul dheweke mlebu ing banyune segara. Panyawange ngener tengahe segara sing ados lan blawur. Pikirane wis ora bisa diajak kompromi. Mbok menawa ya dalan iki sing bakal bisa nuntun jroning sapatemon. Ngono dheweke mupus.
Srengenene meh angslup. Candikala katon ngregemeng. Nanging dalan mau katon jembar lan padhang. Lakune tansaya adoh kanthi langkah alon nanging manteb. Rasa nekad iku luwih nyata nalika banyune segara wis nelesi perangan awake. Ora ana suwarane sato kewan maneh. Kaya-kaya kabeh ngurmati lakune sing mecaki jerone segara kidul.
Dheweke kaya sang ratu lumaku ing sandhuwure permadani abang nuju ing dhampar nalika sang raja wis suwe anggone ngenteni. Pandulune manther mangarep nyawang sang dasih kang ngawe-ngawe marang dheweke. Saiki banyune segara wis sewates dhadha.  Saka kadohan katon gumulunge alun kang dhuwure sauwit klapa.
Ananging ujug-ujug HP-ne muni. Dheweke kaget lan tanpa sadhar ngangkat HP-ne. “Mas Yan! Piye kabarmu, Mas…?!” Kaya thathit dheweke mbalik jangkahe.
Swara saka sebrang njawab kanthi kebak rasa tresna lan kangen. Swara mau ora liya Yan pacangane sing sasuwene iki diarep-arep kabare. Swarane iki panggah kaya biyen-biyen kae. Gumbira lan uga kebak pengarep-arep marang dheweke.
Wanita enom mau saiki wis ana ing pesisir. Ana rasa gumbira kang ora bisa digambarake nalika dheweke jumangkah ninggalake pesisir kidul kuwi. Kabar tsunami sing klakon ngrenggut atusan ewon kadang kita ing Aceh pranyata isih nyisake sawijining uwong kang banget dianti-anti. Nanging ana siji sing ora bisa diapusi, yaiku rasa jroning atine kandha manawa antarane dheweke karo Yan ora luwih mung  rasa peseduluran. Wanita mau banjur mecaki dawaning pesisir.

Penulis adalah Parpal Poerwanto, Guru SDN Wonomulyo, Wonogiri
Kapetik saking www.solopos.com

CERKAK: Sing Nandur Bakal Ngundhuh

Esuk iki langite katon isih peteng, pedhute kandel banget, lan hawane uga adhem banget. Nanging, kuwi kabeh ora nyuda kekarepane Bu Umi kanggo dodol pohong menyang pasar. Sanadyan gaweyan iku abot, nanging Bu Umi ora tau nggresula. Bu Umi saiki mung urip karo putrane sing isih kelas I SMP. Bu Umi ditinggal bojone wis pitung taun suwene, amarga bojone Bu Umi duwe bojo liya. Kuwi uga dadi pawadan Ilham, putrane Bu Umi, luwih milih urip melu ibune.
Bu Umi biyasane menyang pasar jam setengah lima esuk. Ilham saben dina ngrewangi ibune nggawa dagangan menyang pasar, amarga pohung sing digawa kira-kira setengah kwintal. Sawise ngeterake dagangan, Ilham bali menyang ngomah kanggo siyap-siyap mangkat sekolah. Ilham kalebu bocah sing pinter lan sregep, saengga Ilham bisa sekolah ning SMP sing mutune paling apik lan dadi sekolah unggulan ing kabupaten.
Dina iki dagangan Bu Umi lagi sepi, amarga lagi mangsa rendheng saengga akeh pohung sing kebanjiran lan dadi ora enak dipangan. Wektu iki Ilham lagi butuh bayaran kanggo tuku buku lan seragam anyar. Bu Umi mung bisa sabar ngadhepi kuwi kabeh mau lan ngupayakake golek gaweyan liya sing bisa disambi dodol pohung. Bu Umi wis siyap-siyap ngukuti dagangane amarga wis jam sanga esuk. Nanging, Bu Umi mandheg sedhela amarga ana bocah cilik sing nangis neng ngarepe. Bu Umi banjur nyedhaki bocah kuwi mau.
“Hlo, ngapa nangis, Ndhuk?” pitakone Bu Umi marang bocah kuwi.
“Aku nggoleki ibuku,” semaure nganggo basa ngoko amarga durung ngerti basa krama.
“Hla Ibumu sapa? Kepriye bisa pisah karo ibumu?” Bu Umi takon meneh marang bocah kuwi karo ngajak lungguh menyang lincak sing dinggo dodol Bu Umi.
“Aku pengin tumbas permen, aku nggoleki sing dodol permen.” semaure bocah kuwi karo isih nangis.
“Hla wis sida tuku permen?” pitakone Bu Umi karo njupuk wedang kanggo bocah kuwi.
Bocah iku mung gedheg lan malah tambah banter nangise.
“Oo… ya wis kowe nunggu ning kene wae karo ngombe wedang iki dhisik, Ibu arep numbasake permen kanggo kowe lan nggoleki ibumu dhisik ya?” welinge Bu Umi menyang bocah kuwi.
Sawise bocah iku meneng nangise, Bu Umi banjur tuku permen. Sanadyan regane larang, Rp5.000, nanging Bu Umi tetep numbasake permen kanggo bocah kasebut. Bu Umi ora tega karo bocah sing lagi nangis kuwi. Ing tengah pasar Bu Umi ngerti ibu-ibu sing katon bingung. Bu Umi marani ibu-ibu mau.
“Nyuwun sewu, menapa panjenengan nembe madosi putranipun?” pitakone Bu Umi marang ibu-ibu kuwi.
“Inggih leres, Bu. Menapa panjenengan mangertos anak kula?” ibu-ibu mau noleh menyang Bu Umi sing nakoni saka mburine.
“Menika wonten bocah putri ugi madosi ibunipun. Menapa leres putranipun panjenengan?” pitakone Bu Umi kanthi ngeterake menyang papan sing dinggo dodol Bu Umi.
“Ya ampun, Ndhuk. Kowe ning ngendi wae? Ibu sing nggoleki nganti bingung banget.” Bu Nurul, ngono asmane ibu-ibu kuwi, langsung nggendhong anake kuwi mau sing wis ora nangis.
Bu Umi njlentrehake kadadean mau marang Bu Nurul.
“Matur nuwun sanget nggih, Bu. Amargi sampun njagi anak kula,” Bu Nurul nyalami tangane Bu Umi kanthi mesem, bungah.
“Inggih Bu, sami-sami,” wangsulane Bu Umi kanthi menehake permen marang bocah kuwi mau.
Sawise Bu Nurul lan anake pamitan arep bali, Bu Umi nerusake nata dagangane sing arep digawa bali. Nalika tata-tata, Ilham nyusul menyang pasar amarga kepengin mbyantu ibune nggawa dagangan sing isih akeh. Dina iki lagi ana rapat kanggo guru ing sekolahe Ilham, saengga kabeh muride bali luwih cepet.
Saka njero mobil, Bu Nurul isih nggatekake Bu Umi karo Ilham sing lagi nglebokake pohung ning bagor. Ing batine, Bu Nurul gumun karo Bu Umi sing gelem tetulung marang wong sing durung tau ketemu.
Esuk-esuk Ilham arep mangkat sekolah, nanging atine tansah susah amarga durung bisa mbayar buku lan seragam. Bu Umi ngerti apa kang lagi dirasakake putrane.
“Le, Ibu ngerti kowe lagi susah amarga bayaranmu kuwi. Nanging, Ibu saiki durung duwe dhuwit sing ganep kanggo mbayar. Ibu rencanane mengko arep nyilih dhuwit menyang budhemu dhisik. Dadi yen dina iki Ibu entuk silihan dhuwit, sesuk kowe bisa mbayar buku lan seragam,” ngendikane Bu Umi marang Ilham.
“lnggih Bu, kula nyuwun ngapunten sampun ndadosaken Ibu susah.”
“Iki wis dadi tanggung jawabe Ibu. Dadi kowe ora usah njaluk ngapura,” Bu Umi nglipur putrane supaya ora sedhih maneh.
“Nggih Bu, kula badhe mangkat sekolah rumiyin,” Ilham pamitan lan salim marang ibune.
Nalika sayah ngaso, Ilham menyang perpustakaan ing sekolahe. Ing kono uga ana Bu Nurul. Bu Nurul ing sekolahe Ilham amarga Bu Nurul iku garwane kepala sekolah ing kono. Bu Nurul ngerti yen Ilham kuwi putrane Bu Umi amarga wis tau weruh nalika ning pasar.
Bu Nurul nyawang Ilham kayane lagi susah, banjur arep nyedhaki Ilham nanging bel tandha mlebu kelas wis muni. Bu Nurul ora sida nemoni Ilham. Bu Nurul wis bisa ngira-ira yen Ilham lagi mikirake bayaran amarga minggu iki telat-telate mbayar.
Bu Nurul banjur menyang kantor tata usaha (TU) lan nakokake bayaran sekolahe Ilham sing durung lunas. Bu Nurul kepengin mbiyantu mbayar buku lan seragame Ilham, nanging sadurunge kudu takon dhisik marang Ilham.
Nalika bali sekolah, Ilham dikon menyang kantor TU kanggo nemoni Bu Nurul. Amarga durung ngerti apa pawadane dheweke diceluk menyang TU, atine Ilham dadi dheg-dhegan. Banjur diterangake yen bayarane arep dilunasi Bu Nurul kanggo wujud matur nuwune marang ibune Ilham. Ilham seneng banget lan njaluk idin arep matur marang ibune dhisik.
Sawise Ilham matur marang ibune, Bu Umi kaget. Lan kanggo rasa ngurmati, Bu Umi menyang sekolahe Ilham lan nakokake piwelinge Bu Nurul rikala wingi. Bu Nurul wektu iku uga ana ing sekolah.
“Bu Umi, kula badhe nyuwun pirsa menapa kula angsal mbiyantu panjenengan anggenipun mbayar buku lan seragamipun Ilham? Menika kangge wujud matur nuwun kula dhateng panjenengan ingkang sampun mbiyantu njagi anak kula nalika wonten peken,” pitakone Bu Nurul kanthi alus supaya ora nglarani atine Bu Umi.
“Saderengipun matur nuwun, ananging kula menika ikhlas mbiyantu panjenengan lan boten gadhah gegayuhan menapa-menapa,” ngendikane Bu Umi.
“Inggih Bu, ananging menika ugi kangge bebungah Ilham amargi sampun dados juwara setunggal ing sekolah menika.” Bu Nurul wis ngerti yen Ilham duwe prestasi kang apik lan dhuwur ing sekolah.
“Alhamdulillah, menawi kados mekaten, kula ngaturaken matur nuwun sanget awit bebungah menika, Bu,” wangsulane Bu Umi sinambi mbrebes mili.
“Kula ingkang kedahipun ngaturaken matur nuwun dhateng panjenengan,” ngendikane Bu Nurul.
“Inggih Bu, sami-sami,” Bu Umi lan Bu Nurul banjur salaman.
Bu Umi ora ngira yen tumindake sing kanggone ora sepira kuwi bisa diwales kanthi kaya mangkono. Bu Umi tansah percaya yen apa wae kang dilakoni ing donya iki mesti bakal diwales kaya sing ditindakake, kaya unen-unen: apa sing ditandur, ya kuwi sing bakal diundhuh.

PENULIS: Kusmira Dwi Ayuani, Mahasiswa Program Studi Pendidikan Bahasa Jawa Universitas Sebelas Maret
Kapetik saking www.solopos.com

Rabu, 09 Januari 2013

WARTA: Basa Jawa Ilang, Jati Dhiri Mati

Warta kang sumebar sawetara dina pungkasan iki mratelakake lamun wulangan Basa Jawa bakal kajabel saka kurikulum pendhidhikan formal bebarengan kaleksanane Kurikulum 2013.
Warta iki nuwuhake rasa prihatin akeh pehak. Ing Kutha Jogja, sawetara dina kapungkur, mahasiswa Universitas Negeri Yogyakarta ngadani demonstrasi sing wose nulak ngengrengan ngilangi wulangan Basa Jawa sing sekolahan lelandhesan Kurikulum 2013 kuwi.
Ing Bali, para dwija, mahasiswa lan budayawan uga nulak trep-trepan Kurikulum 2013 lamun bakal ngilangi wulangan Basa Bali ing sekolahan.  Para guru, dhosen lan pamerdi basa Jawa padha gela lan sedhih nalika ngengrengan kasebut temen-temen disetujoni pemerintah lan wusana ditrepake.
Kawicaksanan kasebut pancen durung cetha temen-temen bakal ditrepake utawa ora, nanging kuwawa ndudut rasa prihatin marang akeh pehak sing preduli marang basa dhaerah minangka jati dhiri budaya.
Ngilangi wulangan basa Jawa ing sekolahan, miturut dhosen basa lan sastra Jawa ing Universitas Sebelas Maret, Imam Sutradjo, ora bisa dianggep enteng amarga bisa dadi pawadan bakal sirnane kabudayan Jawa.
Miturut Imam, basa kuwi dalane ilmu, basa kuwi sarana nggayuh ngelmu. Tumrap wong Jawa lan budaya Jawa, basa Jawa kuwi panglantar generasi mudha tepung marang oyot kabudayan lan jati dhiri tradhisine.
Nalika sarana kuwi ilang, generasi anyar ora bakal ngerti ngelmu kabudayan Jawa saengga ora suwe maneh kabudayan sing dadi oyot jati dhiri kuwi bakal angslup. Menawa wulangan basa Jawa diilangi saka kurikulum pendhidhikan formal, miturut Imam, rong puluh utawa telung puluh taun kang bakal teka ora bakal ana sing sinau kabudayan Jawa.
”Tanpa basa Jawa kabudayan Jawa bakal cepet mati jalaran basa Jawa kuwi roh lan sarana ngleluri lan ngrembakakake kabudayan Jawa,” pratelane Imam nalika wawancara kalawan Espos, Slasa (25/12).
Kahanan basa lan budaya Jawa ing tiwi wanci pungkasan iki, miturut Imam, kapetung nguwatirake banget. Bocah-bocah Jawa jaman saiki arang banget sing bisa micara abasa Jawa kanthi bener lan pener. Ing omah wus arang banget wongtuwa sing mulangake basa Jawa marang bocah-bocah.
Nalika ing kulawarag ora tau nampa wulangan basa Jawa lan ing sekolahan mangkono uga, kuwi tegese basa Jawa mati. Hamula, miturut Imam, kahanan mangkono mau bakal ndadekake budaya Jawa tumpes sithik mbaka sithik.
Karya-karya pujangga Jawa kang nggunakake basa Jawa ora bakal didhudhah maneh generasi mudha wus ora mudheng basa Jawa. Ngelmu luhur kang diwarisake dening pujangga-pujangga Jawa bakal muspra lan mandheg, wusana musna.
Miturut Imam, akeh banget ngelmu saka pujangga Jawa jaman kawuri kang wujud tembang-tembang utawa kitab kang ngandharake pranatan urip mulya, pranatan agama lan katentreman jiwa.
”Nalika basa Jawa tumpes, musna, tapsiran-tapsiran luhur utawa kearifan lokal warisan para pujangga ora bisa diwarisake marang generasi mudha kang bakal teka. Kuwi kapitunan temen-temen tumrap budaya Jawa lan budaya bangsa Indonesia,” piterange Imam.
Miturut dwija basa Jawa, Bisri Nuryadi, kawicaksanan awujud Kurikulum 2013 kuwi lamun temen-temen ngilangi wulangan Basa Jawa bakal nuwuhake kawusanan kang gedhe tumrap budaya lan wulangan basa dhaerah. Wulangan muatan lokal (mulok) basa Jawa saiki saben minggu mung rong jam pelajaran.
“Rong jam saben minggu sejatine wus lumayan, sanadyan durung kabeh materi bisa kababar. Saiki, nalika ana ngengrengan bakal ngilangi wulangan Basa Jawa genah bakal sansaya angel tumrap upaya ngleluri lan ndayakake basa Jawa,” pratelane Bisri.
Miturut ngengrengan lelandhesan Kurikulum 2013 kuwi, samengkone wulangan Basa Jawa bakal didadekake siji kalawan seni budaya utawa prakarya.  Miturut Bisri, ngengrengan kuwi menawa ditrepake temen-temen tangeh lamun bisa didayakake kanggo ngleluri lan ngrembakakake basa Jawa, mligine tumrap bocah-bocah.
Sasuwene iki, miturut Bisri, mutu wulangan Basa Jawa kepara durung bisa dijagakake kanggo pancadan ngleluri, ndayakake lan ngrembakakake basa Jawa. Nalika wulangan Basa Jawa diilangi lan wusana didadekake siji ing wulangan liyane, genah bakal sansaya ora temanja.
”Kawicaksanan awujud Kurikulum 2013 kasebut menawa temen-temen bakal ngilangi wulangan Basa Jawa, miturutku, kudu dilimbang-limbang maneh. Aja nganti kurikulum anyar malah sansaya ngrusak pamulangan formal kang wredine kanggo mbangun generasi mudha bangsa murih tetep ngukuhi jati dhiri budayane,” pratelane Bisri.
Imam nelakake nalika wulangan basa Jawa, lan ing tebane kang luwih amba ateges wulangan basa dhaerah, diilangi saka kurikulum pendhidhikan formal tundhone  bakal ndadekake universitas sing duwe Jurusan Bahasa dan Sastra Jawa utawa Jurusan Pendidikan Bahsa dan Sastra Jawa bakal ora payu.
Nalika pawiyatan luhur basa lan sastra Jawa ora payu, ateges budaya Jawa bakal kelangan pangudi ilmu basa lan sastra Jawa. Kahanan mangkene iki anjoge ora liya basa Jawa bakal mati lan wusana budaya Jawa uga bakal enggal angslup, wusana mati.
Sumber: Ichwan Prasetyo/JIBI/SOLOPOS

CERKAK: Ngayawara

Bubar udan sewengi kahanan kampus krasa adhem. Sesuketan sing dhek wingi katon garing mekingking saiki luwih seger. Manuk prenjak methuk mletheke srengenge kanthi swara kang cemengkling, prenjek,.. prenjek,.. prenjek, thiir… Taksawang para mahasiswa padha luwih sigrak anggone mlaku nuju papan kuliyahe dhewe-dhewe.
“Wik… nunut!” bengokku marang Wiwik sing numpak skutik anyar werna abang ati. Dheweke mandheg karo mesem,”Durung tekan kirimane?” pitakone marang aku. Aku ora wangsulan terus nyengklak ning boncengan mburi.
“Sajake Bapakku lagi kerepotan meneh. Nganti kliwat sepuluh dina kok durung tekan kirimanku.”
“Mula dadi mahasiswa kudu akeh akale, guwangen rasa isin lan pekewuh, iki kahanan darurat!” ujare Wiwik kaya dhek wingi.
Kekancan karo Wiwik kanggoku gampang-gampang angel. Sing penting tetep waspada. Kenya ayu iku pancen bisa tak upamakake setan kang arupa malaikat, ing suwalike watak kang seneng nulung, sajake duwe karep ala kang sinandi.
Nurut critane, wong tuwane ing desa ora beda adoh karo kahanane wong tuwaku, tani uthun. Hla kok gelange anyar. Hla kok skutike anyar Ah…ora nggagas kahanane wong liya, grenengku dhewe.
“Wis ndang mudhun, aku arep nyang perpustakaan dhisik!” ujare karo ngerem skutike.
“Trims, ya,” wangsulanku karo nyablek gegere. Dina iki aku kudu ngrampungke tugasku neng laboratorium, kandhutan protein wijen sing tak tliti kurang pas. Dadi mahasiswa teknik pangan ngono saiki kudu pinter lan enthengan.
Akeh pangan modheren kang ngandhut pengawet, pewarna lan panambah rasa kang mbebayani tumrap kasarasan awak. Aku kudu menehi tuladaha apik marang masyarakat. Sakapik-apike panganan kanggo manungsa yaiku panganan kang asipat alami, ora nganggo tambahan bahan kimia kang mbebayani.

****

Kranjang gedhe takcangking. Rada abot nanging kepiye meneh. Iki wis dadi niyatk. Dina iki daganganku kudu entek. “Tempe Dhele Resik” mangkono jenenge daganganku. Pancen wujude ora beda adoh karo tempe dhele biyasa nanging tak gawe kanthi cara resik lan sehat.
Swara-swara kang sajake ngece lan ngina ajeg taktampa. Mahasiswa kok dodolan tempe. Iki tempe tenan apa tempe tempenan? “Dhuh Gusti Allah, paringana kekiyatan manah kula,” sambatku marang Kang Gawe Urip.
Rasane aku ora kuwat krungu swara-swara mau. Kepegsa anggonku bakulan dodol tempe tak lereni. Aku kudu golek cara liya kanggo nyambung urip aneng paran iki. Kang luwih utama aku kudu bisa lulus. Sore iku aku budhal menyang Kampung Jebres, saperlu menehi les privat.
“Eh, Mbak Narti. Tak kira yen lali,” aruhe sawenehing wanita dewasa karo mbukak lawang. Dina iki dina kang sepisan aku menehi les privat marang murid SMA kelas loro. Asile lumayan kena kanggo nyambung urip. Apamaneh suguhan wedang lan panganan ajeg.
Kudune gaweyan iki kang cocog dhewe Ya menehi les privat kaya ngene iki. Nanging ora mesthi ajeg ana sing mbutuhake. Panguripanku kaya ubenge rodha. Esuk kuliyah, sore menehi les privat, wengi sinau nganti tengah wengi. Kabeh bisa mlaku kanthi lancar.
Meh setaun aku menehi les privat marang. Bijine Eni, muridku kuwi, dadi luwih apik. Wong tuwane tambah gemati marang aku. Nanging, embuh apa jalarane, sore iku ulate sajak ngemu perbawa kang kurang apik marang awakku,
”Maaf ya mbak, sebetulnya saya cocok sama mbak, tapi biar Eni dikasih les privat oleh orang lain aja!” kandhane Bu Leli marang aku karo menehake honorku.
Wah iki mesthi ana sing ora beres. Genah aku kena pitenah. Sore iku aku ora bisa ketemu karo muridku, Eni, kanggo nakokake apa kang kedadeyan. Karo nangis aku mulih nuju papan kosku. Tak brukke awak kang lagi sial iki.
“Gusti, punapa lepat kula kok nglampahi kahanan ingkang mekaten?”
Dhuwit wis nipis. Sajake bapak ibu pancen wis kentekan akal golek dhuwit kanggo aku. Tujune ragat kuliyah wis gratis. Aku rumangsa ketantang kahanan. Cacing neng njero lemah wae bisa urip, yagene aku kang dititahake dadi menungsa ora bisa setiyar? Eling hlo sedhela meneh kowe wis nyandhang gelar sarjana teknologi pertanian, STP.
Lagi nggagas tekan semono ana malaikat teka neng papan kosku. Aku kudu waspada iki malaikat apa setan? Wiwik mlebu omah karo nyangking tas kresek.
“Nyoh…bakmi goreng, ndang dipangan!” guneme karo njejeri aku lungguh.
Sakjane ana rasa abot yen kudu mangan bakmi kuwi nanging yen ora takpangan ya ora kepenak neng ati bisa nyinggung rasa pangrasane. Bakmi goreng mau rasane sepa. Embuh apa sababe. Atiku ora sreg.
“Piye sida butuh dhuwit apa ora? Iki mumpung ana kalodhangan?” kandhane Wiwik karo klesik-klesik.
“Penggaweyane ora abot kok, ora-orane yen ana sing ngerteni.”
Aku ora mangsuli, mlebu kolah sakprelu wudu. Bubar wudu terus njupuk rukuh lan salat. Aggonku maca Alfatihah sengaja tak banterke kareben Wiwik krungu.
Rampung salat terus dikir, taksuwe-suwene. Aku nyadhong pituduhe Gusti Allah. Atiku wis krasa yen pangajake Wiwik amung nuju dalan kang ora salaras kalawan prentahe Gusti Allah. Durung rampung anggonku dikir keprungu swara skutik ninggalake papan kosku. Wiwik wis lunga.
“Alhamdulillah,” puji sukur tak aturake marang Gusti Kang Paring Pepadhang. Aku ngerti menawa Wiwik nesu. Ya ben, iki kabeh dudu salahku. Bakmi goreng tak buntel terus takguwang menyang pawuhan. Saeba kagete esuk iku bareng aneng lawang omah papan kosku ana templekan kertas kanthi ukara “Ayam kampus for sale”.

****

Sasi kang tak arep-arep wis teka. Ramadan 1433 H. Sasi kang diarep-arep kabeh muslim, luwih-Iuwih para mahasiswa kang urip aneng paran kaya aku iki. Ramadan ateges ngirit. Bisa pasa sesasi tanpa ngetokake ragat.
Saben wancine buka aku wis dikiran aneng masjid karo nunggu takjilan. Lumayan, ora mung kolak karo panganan, nanging sega kerdhusan ajeg ana. “Mbak Narti, aja lali hlo, mengko bar tarawih menyang omahku,” Bu Fatimah nggandheng tanganku.
“Wonten acara punapa ta Bu?”
“Ya mengko tak kandhani, saiki kegiyatan kampus rak wis sela ta?”
“Sampun Bu, kula sakniki dados pengangguran, namung nengga wisudha,” wangsulanku kanthi seneng.
Bubar tarawih aku mbalekake rukuh menyang papan kos, terus nuju daleme Bu Fatimah. Taksawang Bu Fatimah wis ngenteni neng ngarep lawang.
“Assalamualaikum,” salamku marang Bu Fatimah.
“Waalaikumussalam,” wangsulane Bu Fatimah terus nggandheng tanganku ngajak mlebu omah.
“Dadi saiki Nak Narti wis lulus ya?”
“Inggih, sampun lulus Bu, awit saking pangestunipun Bu Fat sakulawarga.”
“Alhamdulillah, aku melu seneng, terus sabanjure ngapa?”
Krungu pitakonan mau aku dadi bingung. Sejatine isih ana rasa kepengin nerusake kuliyah nanging ragat saka ngendi? Yen arep golek gaweyan kok ya ora gampang.
“Ngene Iho Nak Narti, iki yen Nak Narti setuju, aku duwe ragat sethithik kena kanggo ragat kuliyah S2, piye cocog ora karo penemune Ibu?”
Aku ora bisa wangsulan. Swaraku kaya mandheg aneng gorokan.
“Saestu, Bu?”
Bu Fatimah marani karo ngrungket awakku.
”Nak Narti takanggep kaya anakku dhewe”.
“Matur nuwun Bu,” tangisku lan tangise Bu Fatimah amor dadi siji.
Sumber: Anis Asmediana/JIBI/SOLOPOS

CERKAK : Sawah

Sesawangan esuk iku katon endah banget, kekembangan padha megrok kaya mapag mletheke sang surya. Sasi Nopember lagi ana udan siji loro kang niba, mula among tani lagi wani nyebar winih.
Beda karo kanca tani liyane, saiki Pak Wandi ora menyang sawah, sawahe wis dilempit. Ana rasa bingung dadi wong sugih anyaran, dhuwit dodolan sawah isih ana bank cacahe setengah milyar rupiyah.
”Jare arep tuku mobil, Kang?” aruhe Pak Tarman karo nyesep rokoke.
”Karepku mono arep tak tukokke sawah njaban desa, rak luwih murah, dadi aku isih bisa nyambut gawe. Dene yen ana turahane dhuwit lagi ditukokake mobil sekenan kena kanggo omprengan ben dicekel si Bambang”.
”Hla, apa wis tarenan karo anakmu lanang?”
“Wo… bocah saiki angel kandhanane, jare tuku mobil iku sing anyar sisan ben kena nggo carteran.”
Wong saomah padha duwe penemu dhewe-dhewe. Sing enom pengin mobil. Mbokne Bambang njaluk kalung. Anake wadon pengin pit montor sekutik. Pak Wandi dadi sansaya bingung. Jebul nyekel dhuwit akeh iku malah sedhih.
Biyasane wayah esuk ngene iki wis aneng sawah, embuh ndhangir embuh matun, embuh ngrabuk. Pokoke ana wae pagaweyan sing diayahi. Urip dadi wong tani sejatine kebak kabagyan lan kanugrahan. Ati tentrem ora ngangsa sanadyan asile sithik.
Lagi weruh tandurane thukul ijo royo-royo wae wis nyicil ayem. Weruh pari padha kematak dadi bisa ngguyu. Nyawang pari wis kuning wis bisa ngrancang asil panenan kanggo tuku apa ta apa. Bareng saiki? Pak Wandi nyecep kopi cawisan esuk mau sing durung disenggol.
Jebul donya iki mung sawang sinawang. Wong tani yen nyawang wong dagang jare rasane penak banget, pagaweyane entheng bathine sakumbrug. Para bakul nyawang pegawe negri ya padha meri. Jare linggihan neng kantor wae bayarane saben tahun mundhak, tur oleh pensiun.
Suwalike sing dadi pegawe negri padha meri yen nyawang juragan gedhe saben dina numpak mobil mlebu metu menyang bank njupuk dhuwit yutan rupiyah. Nanging embuh nyatane sing bener sing endi. Bareng saiki ngrasakake dadi wong sugih, Pak Wandi lagi bisa mbenerake penemune mbiyen: wong tani iku sanadyan ora nyugihi nanging marakake ati tentrem amarga barang sing dipangan kabeh barang kang halal, durung ana critane wong tani padha korupsi.
”Pak, iki ana mobil sekenan ning barange isih apik,” kandhane Bambang karo nyedhaki anggone lungguh.
”Hla, regane pira?”
“Njaluke sangang puluh lima yuta rupiyah, nanging bisa suda.”
Durung putus anggone rembugan bab mobil sekenan wis kedhisikan tekane Lurah Samto sing gaweyane makelaran lemah.
”Dhe, sawah kidul desa ana sing didol. Murah hlo, Dhe. Selak kedhisikan wong liya.”
”Hla ambane pira lan isih ana irigasi apa ora?”
“Beres kok, Dhe. Ambane kurang luwih patang ewu meter persagi lan isih kebanyon saka irigasi desa”.
Krungu rembugane Lurah Samto mau Pak Wandi luwih ketarik atine. Jebul urip neng desa yen ora nyekel pacul malah atine sedhih. Gampang katerak lelara. Krungu rembugane Pak Lurah karo bapake mau Bambang atine kuwatir, sumelang bapake kena pengaruh.
Lurah Samto wis nyathut dhuwite rakyat sing oleh ganti rugi proyek ratan tol. Jare kanggo ragat administrasi. Atine Pak Wandi wis manteb dhuwit dodolan sawah kudu diwujudake sawah meneh.
”Hla, njaluke pira ta, Pak Lurah?”
”Njaluke rongatus seket yuta rupiyah. Iki aku omong apa anane. Dene yen kedadeyan aku pikiren hlo!” wangsulane Lurah Samto blaka.
”Lha kok dhuwur temen. Kok kaya sawah katerak proyek.”
”Ya mengko omonga dhewe karo sing duwe. Aku mung nglantarake.”
Sapungkure Lurah Samto, Bambang nyedhaki bapake.
”Rasah nggugu omongan Lurah Samto, Bapak wis ngerti ta gedhohane?”
Proyek dalan tol Semarang-Solo-Kertosono gawe geger wong tani. Akeh wong sugih dadakan, nanging akeh wong nganggur dadakan. Para kadang tani sing saben dina ana sawah saiki mung thenguk-thenguk ngekep dhengkul. Sanadyan sugih dhuwit nanging atine susah. Sanadyan bisa nyawang anak-anake padha numpak pit montor nanging atine tambah ketar-ketir.
Sanadyan bisa nyawang bojone padha nganggo gelang kalung nanging atine malah miris, aja-aja mengko malah dijambret. Durung genep telung sasi celengane Pak Wandi gari telung atus yuta rupiyah. Atine tambah sumelang. Nganti seprene durung oleh sawah anyar.
Reregan sawah sansaya dhuwur. Pawadane werna-werna. Jare sakiwa tengene dalan tol arep kanggo proyek perumahan mewah. Jare sawah kono bakal dienggo proyek pabrik. Kabar ndedele reregan sawah kanggone Pak Wandi nambahi kumat lelarane.
Ing pikirane Pak Wandi saiki desa-desa kebak makelar lemah. Jare arep nukoni lemah sawah kanthi rega luwih dhuwur tinimbang sesuk yen sing ngregani pamarentah. Pamarentah sajake mung mikir kabutuhane wong sugih dhuwit. Pamarentah mung mikir investor saka njaban rangkah.
Dalan-dalan dijembarake kareben trek lan montor bisa liwat. Ora preduli nrajang sawahe para tani. Ora preduli nerak omahe wong cilik. Ora preduli nrabas kuburane para leluhur. Sing penting dalan tol kudu ndang rampung.
Sanadyan rakyat entuk ganti rugi nanging ora mikir kanthi dawa. Apa wong tani wis siyap nampa owah-owahan kahanan? Negara Indonesia iki negara agraris. Tegal sawah dudu mung sumber pangan nanging uga sumber panguripan.
Mbok dalan iki dijembarake sepira ambane tetep wae ora amot yen pabrik mobil terus diidini gawe mobil tanpa ana watesan. Sawangen dalan gedhe kae saiki kebak mobil lan motor tanpa kendhat pada rebut banter, malah ora sethithik nyawane menungsa mung kaya nyawane pitik saben dina keplindhes rodha.

***
Pak Wandi nyawang sawahe sing saiki wis ucul saka tangane. Ing papan kono ndhisik dheweke adus kringet nggarap sawah kanggo kulawargane. Nanging, saiki Pak Wandi mung bisa nyawang buldoser ngratakake watu lan gesik kanggo dhasaran dalan tol. Let sedhela stom liwat wira-wiri ngalusake dalan aspal mau.
Pikirane mumet nggagas owah-owahan jaman kang sejatine ora disarujuki, nanging wong cilik ongklak angklik bisane mung manut karo wong dhuwuran.
”Pak minggir aja, neng kono, ketabrak modar kowe!” swarane mandhor proyek dalan mau ngabangake kupinge.
”Yen aku emoh minggir kowe arep ngapa,” wangsulane Pak Wandi karo malang kerik.
Weruh tumindake Pak Wandi sing nekat mau mandhore proyek nglarak Pak Wandi sarana kasar,”Minggir apa tak laporke polisi!”
Ing pangrasane Pak Wandi ana wong pirang-pirang padha ngruyuk dhewehe. Pak Wandi owa trima diremehake ati lanange. Dheweke mbrontak kanthi males sakbisa-bisane. Watu krikil ing pinggir dalan mau dadi gaman kanggo males. Wat-wut Pak Wandi anggone mbandhemi wong-wong mau karo bengok-bengok,”Balekna sawahku, balekna sawahku. Aku ora butuh dalan tol. Ora sudi aku nampa dhuwitmu. Aku ora butuh pembangunan kang nyengsarakake wong cilik. Kowe dudu pemimpinku. Kowe mung ngapusi aku. Ayo dha minggato yen ora kepengin mati saka tanganku.”
Tumindak lan swarane Pak wandi sansaya suwe sansaya nggegirisi. Ora let sawetara ana rombongan polisi teka. Pak Wandi dicekel lan digawa lunga menyang kutha.
***

Mbuh wis pirang dina anggone mapan ana kono, Pak Wandi lagi eling, rumangsane dina iku atine krasa rada tentrem, awake krasa kepenak.
”Piye Pak rasane awakmu, wis kepenak ta?” pitakone Bambang karo ngelus-elus sikile bapake. Let sedhela ana perawat rumah sakit mara nggawa obat karo ngulungake wedang.
”Wis waras, Pak? Mangsa pirang-pirang dina kok turu thok,” pitakone juru rawat RSJ mau karo mesem.
”Wis krasa ayem atiku, rasane awakku ya wis entheng, hla iki aku aneng ngendi ta?”
”Bapak lagi lara, iki ana rumah sakit, wis gek wedang lan obate ndang diombe.”
“Hla aku lara apa ta? Wong karepku esuk mau arep macul neng sawah kok wong-wong padha nyekel aku.”
“Sawahe Bapak saiki aneng kidul desa, wingi wis tak sebari winih Pak, mengko Bapak bisa nggarap.”
“Ya ayo aku terna mulih, ndang tak garape sawahe, wiwit mbiyen aku ora setuju dalan tol iku.”
Awan iku dhokter kang mriksa Pak Wandi maringi resep anyar. Ngendhikane rong dina maneh Pak Wandi wis diidini bali mulih sauger neng ngomah diwenehi gaweyan aneng sawah. Dheweke ora lara abot nanging mung bingung.
Sumedi, Dedunung ing Madegondo RT 004/RW 002, Madegondo, Grogol, Sukoharjo
Sumber: solopos.com

PAGESANGAN: Semat, Drajat, Karamat

Dening: Adi Deswijaya
Raosing manah manungsa ing donya punika wonten kalih warni, inggih punika susah tuwin bingah. Susah mratandhakaken raosing manah ingkang boten sakeca, wondene bingah nedahaken raosing manah ingkang sakeca.
Ingkang nuwuhaken raos susah saha bingah kalawau awit saking kasembadan utawi boten kasembadanipun punapa ingkang dipun sedya. Wonten salebeting naskah Uran-uran Begja anggitanipun Ki Ageng Suryomentaram kaandharaken bilih lairipun kekajenganipun manungsa wonten tigang warni, inggih punika: semat, drajat tuwin karamat.
Semat inggih punika ngupados kasugihan. Kasugihan wonten ing ngriki nedahaken bilih gadhah bandha ingkang kalangkung kathah utawi sarwi kacekapan gesangipun. Punapa-punapa saged katumbas kanthi arta.
Ananging kasunyatanipun wonten saperangan tiyang ingkang sampun dipun paringi bandha kalangkung kathah dening Gusti Ingkang Maha Kawasa meksa taksih dereng trimah, kapengin ingkang langkung kathah malih.
Papenginan ingkang kalangkung inggil kalawau wusananipun boten saged kagayuh, tundhonipun kathah manungsa ingkang sami nindakaken salingkuhan arta (korupsi), wekasanipun susah utawi sangsara ingkang dipun prangguli.
Drajat inggih punika ngupados kamonceran amrih luhur. Manungsa, menawi gadhah sedya kadhangkala boten saged dipun penggak. Kanthi cara ngginakaken kawasisanipun utawi kapinteranipun piyambak, manungsa saged ngupados kalenggahan wonten salebeting padamelanipun.
Menawi sampun saged kagayuh ingkang dipun sedya kalawau tuwuh malih raos manah kapengin gadhah kalenggahan ingkang langkung luhur saking saderengipun. Papenginan kados kalawau ngantos wongsal-wangsul, tundhonipun mesthi dumugi papenginan ingkang boten saged jinangka.
Punika kados ingkang dipun andharaken wonten salebeting naskah Uran-uran Begja, inggih punika ”golek dadi ratuning jim/pri prayangan kutu-kutu walang taga”. Papenginan kados makaten mesthi boten saged kalampahan, satemah nemahi susah utawi sangsara.
Karamat inggih punika ngupados kadigdayan. Wonten televisi, ariwarti, utawi kalawarti sampun kathah sanget ingkang mawartakaken ulah kadigdayanipun manungsa. Naskah Uran-uran Begja, pupuh Pocung pada 13-14 ngandharaken bilih ”pama sira golek bisa mabur semprung kalamun kalakyan, mulur golek ambles bumi, yen kalakyan golek bisa, ngrogoh sukma,    mulur-mulur kongsi tutug enggonipun, pesthi tan kalakyan”.
Papenginan kadigdayan ingkang kalangkung inggil wusananipun boten saged kalampahan, susah ingkang dipun panggihi. Ancasing anggadhahi kadigdayan ingkang suwaunipun namung kangge njagi dhiri pribadi saking tumindak alaning tiyang sanes, samangke ewah namung kangge gagah-gagahan utawi pamer-pameran dhateng tiyang ngakathah.
Taksih magepokan kaliyan semat, drajat, tuwin karamat, wonten salebeting naskah Uran-uran Begja, Ki Ageng Suryomentaram ugi ngandharaken bilih tiyang sugih punika sayekti badhe bingah menawi mindhak kasugihanipun, ananging kosokwangsulipun tiyang sugih punika sayekti badhe susah menawi sansaya suda kasugihanipun.
Tiyang malarat sayekti badhe bingah manawi sangsaya suda malaratipun, ananging kosokwangsulipun badhe susah manawi sangsaya mindhak malaratipun.
Tiyang wasis utawi pinter sayekti badhe bingah manawi mindhak kawasisanipun, ananging kosokwangsulipun tiyang wasis utawi pinter punika badhe susah manawi wonten ingkang ngungkuli. Tiyang bodho utawi cubluk sayekti badhe bingah manawi sangsaya kirang bodhonipun, ananging kosokwangsulipun badhe susah manawi boten wonten ingkang ngungkuli.
Tiyang becik sayekti badhe bingah manawi saged damel raharja, ananging kosokwangsulipun badhe nandhang susah manawi anggenipun damel becik boten saged kasil. Tiyang ala badhe nemahi bingah manawi tumindakipun dora utawi goroh saged kasembadan moncer boten wonten tandhingipun, ananging kosokwangsulipun badhe nandhang susah manawi  tumindakipun dora katitik pialanipun.
Sadaya kekajengan manungsa ingkang boten adhedhasar nrima ing pandum kados ing nginggil kalawau badhe nuwuhaken sedya ingkang ngambra-ambra, ingkang wusananipun boten saged jinangka, tuwin tundhonipun nemahi gesang ingkang kalangkung susah utawi sangsara.
Pramila, bingah susahing manungsa punika gumantung saking kadospundi cara meper kekajenganipun piyambak, sampun nrimah punapa dereng  utawi sampun marem punapa kirang marem.
Sumber: solopos.com

Basa Jawa Lagi Wae Tangi, Aja Dipateni

Wulangan Basa Jawa kasunyatane tetep bisa disinaoni dening para siswa sanajan akeh sing kandha angel. Angel kuwi amarga ora kulina. Alfian, siswa kelas VI sawijining  SD ing Kartasura, Sukoharjo, ngandharake lamun dheweke pancen durung apal aksara Jawa, nanging wus bisa nulis lan maca aksara Jawa.
Saben minggu, deweke sinau basa Jawa ing sekolahan,  rong jam wulangan ing kelas. Sing disinau yakuwi basa Jawa ngoko nganti krama, macapat, tembang-tembang dolanan, geguritan lan nulis aksara Jawa. Ing omah, dheweke uga sinau dhewe, gladhen latihan nulis aksara Jawa.
”Ora angel banget. Bijiku 7,5,” ujare bocah umur 11 taun kuwi. Sinau nulis lan maca aksara Jawa ora cukup yen mung ing njero kelas. Para siswa kudu gladhen lan sinau nulis lan maca aksara Jawa ing omah utawa ing sanjabane kelas.
Para wongtuwa apike uga melu mulang basa Jawa anak-anake kanthi ngetrapake unggah ungguh basa, ngoko nganti krama inggil, ing wewengkon kulawarga. Miturut dwija Basa Jawa lan anggota Musyawarah Guru Mata Pelajaran (MGMP) Bahasa Jawa Sragen, Eko Wahyudi, sinau basa Jawa ing sekolahan pancen ora cukup.
Wulangan kanggo nggayuh kompetensi ngrungokake cerita basa Jawa, nulis abasa Jawa ing aksara Latin lan nulis aksara Jawa durung bisa temen-temen dikuwasani dening para siswa yen mung ngendelake wulangan ing sekolahan.
”Nulis ’cara’ dadi ’coro’. Pancen nggumunake, basane dhewe, nanging ora gampang disinaoni,” pratelane Eko nalika wawancara kalawan Espos, Senen (31/12).
Miturut lulusan Universitas Veteran Bangun Nusantara (Univet Bantara) Sukoharjo iki, pemerintah samestine melu preduli marang basa dhaerah. Basa dhaerah kuwi basa ibu kang ngandhut wulangan luhur gegayutan tata urip lan panguripan ing tlatlah tartamtu. Menawa wulangan Basa Jawa kajabel saka kurikulum 2013, miturut Eko, kuwi genah ora trep kalawan jati dhiri budaya.
“Prelu ana krenah anyar ing pawiyatan Basa Jawa. Ora mung sinau saka buku lan lungguh ing njero kelas. Kudu luwih modheren. Bisa ditrapake ing kesenian-kesenian. Para siswa mbabar pentas seni lan budaya abasa Jawa. Lakon, basa lan critane  kabeh diracik para siswa. Utawa tata cara liyane kang luwih becik lan ngandhut pendhidhikan,” piterange Eko.
Miturut dhosen Basa Jawa ing Univet Bantara Sukoharjo, Bambang Ikhwanto, kurikulum saiki kang ditrapake prelu diowahi, prelu didandani. Owah-owahane kang wigati yakuwi nglebokake pendhidhikan karakter bangsa, Pancasila lan religiositas ing kurikulum. Nanging owah-owahan iki aja nganti ngilangi wulangan Basa Jawa sakakurikulum.
”Owah-owahan saprelune wae supaya para siswa ora kabotan sinau Basa Jawa kang akeh banget isine, nanging ora diwenehi wektu kang cukup. Luwih becik kurikulum sing ora ngabot-boti siswa,” pratelane Bambang.
Bambang ngandharake kurikulum wulangan Basa Jawa SD saiki ngandhut akeh banget kompetensi sing kudu kagayuh. Kuwi kabeh jan-jane bisa diringkas, sabanjure kuwi ditambahi pendhidhikan karakter bangsa.
Sumber: Ahmad Hartanto/JIBI/SOLOPOS

Jumat, 04 Januari 2013

KURIKULUM 2013: Mapel Bahasa Daerah Tetap Ada

JAKARTA – Menteri Pendidikan dan Kebudayaan, Mohammad Nuh mengatakan mata pelajaran bahasa daerah tetap ada dalam kurikulum 2013.
“Bahasa daerah tetap ada yakni di kolom kurikulum seni budaya dan prakarya,” ujar Mendikbud di Jakarta, Kamis (3/1/2013).
Bahasa daerah dan kelompok muatan lokal lainnya tetap terbuka untuk dimasukkan ke kurikulum. “Seni budaya diberi empat jam. Jadi bisa memasukkan bahasa daerah,” tambah dia.
Mata pelajaran bahasa daerah, lanjut Nuh, tetap sejajar dengan mata pelajaran yang lain. Kemdikbud akan menyampaikannya ke publik setelah uji publik terumuskan.
“Sekarang banyak yang protes, karena mereka belum jelas mengenai kurikulum baru ini. Kemdikbud akan menyampaikannya ke publik.” Sejumlah guru menolak rancangan kurikulum 2013 karena meniadakan mata pelajaran muatan lokal (mulok) bahasa daerah. Bahkan Gubernur Jawa Barat, Ahmad Heryawan menyatakan akan mengirim surat kepada Mendikbud mengenai hal tersebut. (Sumber: solopos.com)

Rabu, 21 November 2012

sekar dhandhanggula

"dhandhanggula : pepiling"
kekidungan kang mawa pepiling,
ngelingaken mrih tindak utama,
wong urip iku wajibe,
ngagengna darmanipun,
kanthi rila terusing ati,
sira wajib nglenggana,
manungsa puniku,
cinipta datan sampurna,
lan manehe tan bisa urip pribadi,
tansah butuh wong liya.

Kamis, 08 November 2012

Daftar Raja Tanah Jawa

1. Kerajaan Kalingga

2. Mataram Lawas

     Wangsa Syailendra

3. Medang

4. Kahuripan

  • Airlangga (1019-1045), mendirikan kerajaan di reruntuhan Medang
(Airlangga kemudian memecah Kerajaan Kahuripan menjadi dua: Janggala dan Kadiri)

    Janggala

(tidak diketahui silsilah raja-raja Janggala hingga tahun 1116)

    Kadiri

5. Singhasari

6. Majapahit

7. Demak

8. Kalinyamat

9. Kerajaan Pajang

10. Mataram Islam

Daftar ini merupakan daftar penguasa Mataram Baru atau juga disebut sebagai Mataram Islam. Raja-raja Mataram Islam merupakan keturunan dari Ki Ageng Pamanahan, pendiri Wangsa Mataram. Catatan: sebagian nama penguasa di bawah ini dieja menurut ejaan bahasa Jawa.

Kasunanan Kartasura

  1. Amangkurat II (1680 – 1702), pendiri Kartasura.
  2. Amangkurat III (1702 – 1705), dibuang VOC ke Srilangka.
  3. Pakubuwana I (1705 – 1719), pernah memerangi dua raja sebelumya; juga dikenal dengan nama Pangeran Puger.
  4. Amangkurat IV (1719 – 1726), leluhur raja-raja Surakarta dan Yogyakarta.
  5. Amangkurat V (Raden Mas Garendi), raja terakhir di Kasunanan Kartasura setelah menyerbur kraton kartasura.
  6. Pakubuwana II (1726 – 1742), menyingkir ke Ponorogo karena Kartasura diserbu pemberontak; mendirikan Surakarta.

Kasunanan Surakarta

Lambang Pakubuwana
Pakubowono atau lengkapnya Sampeyan Dalem Ingkang Sinuhun Kanjeng Susuhunan Prabu Sri Paku Buwana Senopati Ing-Ngalogo Ngabdurahman Sayiddin Panotogomo adalah gelar bagi raja Kasunanan Surakarta sebagai penerus Kerajaan Mataram Islam di Surakarta.
Yang bertahta saat ini adalah Susuhunan Pakubuwana XIII.
Daftar sunan Kasunanan Surakarta Hadiningrat.
  1. Pakubuwana II (1745 - 1749); pendiri kota Surakarta, memindahkan keraton Kartasura ke Surakarta pada tahun 1745
  2. Pakubuwana III (1749 - 1788); mengakui kedaulatan Hamengkubuwana I sebagai penguasa setengah wilayah kerajaannya
  3. Pakubuwana IV (1788 - 1820)
  4. Pakubuwana V (1820 - 1823)
  5. Pakubuwana VI (1823 - 1830); diangkat sebagai pahlawan nasional Indonesia
  6. Pakubuwana VII (1830 - 1858)
  7. Pakubuwana VIII (1858 - 1861)
  8. Pakubuwana IX (1861 - 1893)
  9. Pakubuwana X (1893 - 1939); diangkat sebagai pahlawan nasional Indonesia
  10. Pakubuwana XI (1939 - 1945)
  11. Pakubuwana XII (1945 - 2004); diangkat sebagai pahlawan nasional Indonesia
  12. Pakubuwana XIII (2004 - sekarang)
Mahapatih
  1. Tejowulan (2012 - sekarang)

Kasultanan Yogyakarta

Lambang Hamengkubuwana
Hamengkubuwana atau Hamengkubuwono atau Hamengku Buwono atau lengkapnya Ngarso Dalem Sampeyan Dalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan Hamengku Buwono Senopati Ing-Ngalogo Ngabdurahman Sayiddin Panotogomo Khalifatullah adalah gelar bagi raja Kesultanan Yogyakarta sebagai penerus Kerajaan Mataram Islam di Yogyakarta. Wangsa Hamengkubuwana tercatat sebagai wangsa yang gigih memperjuangkan kemerdekaan pada masa masing-masing, antara lain Hamengkubuwana I atau nama mudanya Pangeran Mangkubumi, kemudian penerusnya yang salah satunya adalah ayah dari Pahlawan Nasional Pangeran Diponegoro, yaitu Hamengkubuwana III. Sri Sultan Hamengkubuwana IX pernah menjabat sebagai wakil presiden Indonesia yang kedua.
Yang bertahta saat ini adalah Sri Sultan Hamengkubuwono X.
Daftar sultan Kasultanan Ngayogyakarta Hadiningrat.

1. Sri Sultan Hamengkubuwono I 13 Februari 1755 24 Maret 1792
2. Sri Sultan Hamengkubuwono II 2 April 1792 akhir 1810 periode pertama
3. Sri Sultan Hamengkubuwono III akhir 1810 akhir 1811 periode pertama  

Sri Sultan Hamengkubuwono II akhir 1811 20 Juni 1812 periode kedua

Sri Sultan Hamengkubuwono III 29 Juni 1812 3 November 1814 periode kedua  
4. Sri Sultan Hamengkubuwono IV 9 November 1814 6 Desember 1823
5. Sri Sultan Hamengkubuwono V 19 Desember 1823 17 Agustus 1826 periode pertama

Sri Sultan Hamengkubuwono II 17 Agustus 1826 2 Januari 1828 periode ketiga

Sri Sultan Hamengkubuwono V 17 Januari 1828 5 Juni 1855 periode kedua
6. Sri Sultan Hamengkubuwono VI 5 Juli 1855 20 Juli 1877
7. Sri Sultan Hamengkubuwono VII 22 Desember 1877 29 Januari 1921
8. Sri Sultan Hamengkubuwono VIII 8 Februari 1921 22 Oktober 1939
9. Sri Sultan Hamengkubuwono IX 18 Maret 1940 1 Oktober 1988
10. Sri Sultan Hamengkubuwono X
(pada 30 April 2015 berubah menjadi Sri Sultan Hamengku Bawono Kasepuluh pada 3 Juli 2015 kembali menjadi Sri Sultan Hamengkubuwono X)
7 Maret 1989 Sekarang

Praja Mangkunagaran di Surakarta

Lambang Mangkunegara
  1. Mangkunagara I (Raden Mas Said) (1757 - 1795)
  2. Mangkunagara II (1796 - 1835)
  3. Mangkunagara III (1835 - 1853)
  4. Mangkunagara IV (1853 - 1881)
  5. Mangkunagara V (1881 - 1896)
  6. Mangkunagara VI (1896 - 1916)
  7. Mangkunagara VII (1916 -1944)
  8. Mangkunagara VIII (1944 - 1987)
  9. Mangkunagara IX (1987 - sekarang)

Kadipaten Paku Alaman di Yogyakarta

Lambang Pakualaman
  1. Paku Alam I (1813 - 1829)
  2. Paku Alam II (1829 - 1858)
  3. Paku Alam III (1858 - 1864)
  4. Paku Alam IV (1864 - 1878)
  5. Paku Alam V (1878 - 1900)
  6. Paku Alam VI (1901 - 1902)
  7. Paku Alam VII (1903 - 1938)
  8. Paku Alam VIII (1938 - 1998)
  9. Paku Alam IX (1998 - 2015)
  10. Paku Alam X (2016 - sekarang)
Sumber: https://id.wikipedia.org/wiki/Daftar_raja_di_Jawa